Ethiek en vlees eten

Veel mensen vragen ons: hoe kun je dieren met zoveel zorg houden en ze uiteindelijk toch laten slachten? Dat is een moeilijke en beladen vraag. Op deze pagina leggen we uit hoe wij daar op Boerderij Ruimzicht naar kijken.

Waarom dit onderwerp ons raakt

Wij merken dat sommige mensen moeite hebben met het feit dat onze dieren uiteindelijk naar de slacht gaan. Dat begrijpen wij. Slacht roept bij veel mensen afkeer, verdriet of boosheid op. Dat is niet vreemd.

Juist omdat wij ons als mens kunnen inleven in dieren en omdat wij kunnen overzien wat dood en verlies betekenen, raakt dit onderwerp diep. Ook voor ons is slacht geen licht onderwerp. Integendeel.

Tegelijk is de aanwezigheid van dieren in het landschap van essentieel belang voor talloze natuurlijke processen. Grote grazers spelen een rol in de opbouw van bodemvruchtbaarheid, in het leven van insecten en in de ontwikkeling van planten. Veel van deze samenhangen begrijpen wij als mens nog maar ten dele. Juist daarom vraagt het omgaan met dieren om bescheidenheid en zorgvuldigheid.

Wij denken dat een eerlijke afweging pas mogelijk is als je het hele verhaal durft te zien.

Toch denken wij dat een eerlijke mening over vlees eten en het leven met dieren pas kan ontstaan als we verder kijken dan die eerste emotionele reactie. “Slachten is zielig” is als gevoel begrijpelijk, maar als eindpunt van het gesprek vinden wij het te beperkt.

Zodra je werkelijk naar het geheel kijkt, kom je voor een moeilijkere vraag te staan: wat betekent het eigenlijk om dieren te laten leven op een manier die recht doet aan hun natuur?

Wat wij op Boerderij Ruimzicht proberen te doen, is samenwerken met de natuur. De natuur draait om voortplanting en om leven met en van elkaar. Dat gebeurt op allerlei niveaus: bij planten, insecten, kleine dieren en grote dieren. Alles plant zich voort als het enigszins kan, alles sterft op een moment of wordt gegeten, en resten worden weer opgenomen in de kringloop van nieuw leven.

Dat is geen hard of kil idee, maar een werkelijkheid waar al het leven deel van uitmaakt.

Als mens hebben wij daarin een bijzondere positie. Wij kunnen oorzaak en gevolg overzien. Daardoor dragen we ook verantwoordelijkheid. We kunnen niet doen alsof wij buiten die kringloop staan. De vraag is dan: doen we mee aan die werkelijkheid, of proberen we haar zo ver mogelijk te beheersen?

De keuze waar je niet omheen kunt

Wie dieren houdt, staat in onze ogen uiteindelijk voor twee fundamentele keuzes. De eerste is: je voorkomt dat dieren zich voortplanten. Je neemt hun voortplanting weg, beperkt die sterk of organiseert het systeem zo dat hun diepste levensdrijfveer nauwelijks ruimte krijgt.

De tweede is: je laat dieren wel leven in hun natuurlijke ritme, met voortplanting, geboorte en kuddevorming, en aanvaardt dat daar ook grenzen aan de kuddegrootte uit voortkomen en dus, uiteindelijk, slacht.

Er zijn in wezen geen pijnloze keuzes — alleen keuzes waarvan de gevolgen meer of minder zichtbaar zijn.

Wij merken dat in veel gesprekken vooral de tweede keuze moreel wordt bevraagd, terwijl de eerste vaak minder zichtbaar blijft. Maar ook die eerste keuze is niet neutraal. Is het werkelijk dierwaardig om een dier zijn belangrijkste drijfveer af te nemen, alleen omdat wij de gevolgen van voortplanting moeilijk vinden?

Een koe wil een kalf dragen en grootbrengen. Een stier wil dekken. Dieren hebben een eigen aard, een eigen ritme, een eigen gerichtheid op leven. Op Ruimzicht proberen wij daar recht aan te doen. Koeien krijgen kalveren en mogen die een tijd bij zich houden. Een stier dekt de koeien op natuurlijke wijze. Dieren behouden hun hoorns, staarten en andere kenmerkende eigenschappen. Wij proberen dieren zoveel mogelijk dier te laten zijn.

Er wordt soms ook nog een derde mogelijkheid gesuggereerd: de natuur volledig haar gang laten gaan en als mens de handen ervan aftrekken. Maar in Nederland bestaat die mogelijkheid in werkelijkheid bijna niet meer. Ons land is daarvoor te dichtbevolkt en te ingericht. Volledig natuurlijke ecosystemen kunnen hier nauwelijks nog bestaan.

Het volledige spel van roof- en prooidieren kan niet gespeeld worden, omdat de ruimte daarvoor ontbreekt. Als er dan te veel dieren van een bepaalde soort ontstaan, lost de natuur dat op andere manieren op: door ziekte, uitputting, voedselgebrek en hongersnood.

Ook dat is een werkelijkheid. De vraag is dan of het werkelijk liefdevol is om te zeggen dat we niets doen, terwijl een dier daardoor een lange lijdensweg tegemoet kan gaan.

Hoe wij hiermee omgaan

Juist daarom hoort slacht ook bij onze werkelijkheid. Niet als iets eenvoudigs, en niet als iets waar wij gevoelloos onder blijven. Slacht blijft ingrijpend. Maar wie werkelijk het geheel wil zien, kan daar niet alleen met afkeer naar kijken, zonder ook de andere kant onder ogen te komen.

Want wat is het alternatief? Een wereld waarin dieren alleen mogen bestaan zolang ze zich niet echt als dier gedragen? Een wereld waarin voortplanting wordt voorkomen omdat wij de dood niet willen zien? Of een wereld waarin wij zeggen niets te doen, terwijl dieren uiteindelijk door ziekte of honger ten onder gaan?

Voor ons voelt dat niet als een eerlijker of liefdevoller antwoord. Het voelt eerder als een poging om één moeilijk onderdeel van het leven weg te organiseren, terwijl de prijs daarvan door het dier wordt betaald.

Daarom kiezen wij ervoor om de hele werkelijkheid onder ogen te zien: geboorte, groei, zorg, verbondenheid, begrenzing en ook sterfelijkheid.

Dat betekent niet dat iedereen vlees zou moeten eten. Integendeel: in een landbouwsysteem dat op veel plekken vervuild, grootschalig en vervreemd is geraakt, begrijpen wij heel goed dat veel mensen veganistisch of vegetarisch gaan leven. Dat kan een integere keuze zijn.

Tegelijk denken wij dat daarmee niet alle ethische vragen verdwijnen. Ook dan blijft de vraag hoe wij ons verhouden tot bodem, vruchtbaarheid, dierlijk leven, voortplanting, sterfte en verantwoordelijkheid.

Wij willen met deze tekst niemand overtuigen met een snelle stelling. We willen vooral zichtbaar maken dat onze keuze niet voortkomt uit onverschilligheid, maar uit het verlangen om de volledige werkelijkheid onder ogen te zien. Niet stoppen bij de eerste emotie, hoe begrijpelijk die ook is, maar verder kijken naar het grotere geheel.

We verwachten niet dat iedereen het met ons eens is. Wel hopen we dat deze uitleg helpt om het gesprek met meer begrip, rust en wederzijds respect te voeren.